WRZODY ŻOŁĄDKA

Stan powszechnie określany jako „wrzody żołądka” jest dokładniej opisywany jako owrzodzenie żołądkowo-przełykowe. Zmiany chorobowe dotykają przełyku i doczaszkowej, niegruczołowej części żołądka (górny obszar żołądka nie ma zdolności wydzielania śluzu, w związku z tym obszar ten nie jest chroniony przed kwasowością i enzymami obecnymi w treści żołądkowej).

Grupy z największym ryzykiem wrzodów żołądka

Owrzodzenie pozagruczołowej części żołądka jest powszechną dolegliwością diagnozowaną u świń na całym świecie; prawdopodobnie dotyka wszystkie grupy produkcyjne. Aczkolwiek grupą, u której najczęściej występują objawy kliniczne, jest ta do której należą świnie w wieku 2-6 miesięcy, a także lochy.,

Rosnąca liczba przypadków wrzodów żołądka u świń – dlaczego tak się dzieję?

Częstość występowania choroby znacznie wzrosła w ciągu ostatnich 50 lat, dlatego powszechnie uważa się, że jest to konsekwencja stopniowego przechodzenia z ekstensywnego chowu świń na nowoczesne, intensywne systemy.

Pobieranie próbek przewodu pokarmowego w badaniach prowadzonych w ubojniach ujawniło częstość występowania tego schorzenia na poziomie 30-65%[1, 2, 3, 4, 5]. Co ciekawe, w niektórych stadach problem wrzodów żołądka dotyka ponad 90% świń[6, 7].

Koszt hodowcy

Straty finansowe ponoszone przez hodowców świń spowodowane przez wrzody żołądka wynikają głównie ze zwiększonych  upadków zwierząt.

W kanadyjskim badaniu z 2002 roku aż 27% upadków świń było spowodowana krwotokiem z wrzodów żołądka. Ponadto uważa się, że obecność wrzodów powoduje wolniejszy wzrost[8].

Czynniki odpowiedzialne za owrzodzenie żołądka u świń
  • utrudniony dostęp do paszy lub jej niedobory,
  • nagłe zmiany temperatury,
  • czynniki stresowe (np. niepokój, strach, ból, zmęczenie, stłoczenie, post, przedłużony transport, stres społeczny związany z mieszaniem się z nieznanymi świniami, zła jakość powietrza itp.)
  • czynniki zakaźne: wirusy PCV2, PRRS, mykoplazmatyzne zapalenie płuc, bakterie Helicobacter,
  • zbyt drobna pasza, która szybko opuszcza żołądek,
  • mieszanka bogata w pszenicę – ziarna pszenicy mają większą skłonność do rozpadania się podczas śrutowania, przez co mają mniejszy rozmiar cząstki w porównaniu do ześrutowanego owsa i jęczmienia,
  • wysoki poziom tłuszczów nienasyconych w diecie, często z niewystarczającą ilością witaminy E.
  • obniżona zawartość białka, selenu i włókna,
  • karmienie ad libitum serwatką serowarską lub odtłuszczonym mlekiem,
  • używanie do produkcji pasz zbóż o nadmiernej wilgotności,
  • ograniczenie lub zaprzestanie pobierania paszy w upalne dni,
  • ograniczona dostępność do wody.
Zapobieganie

Zapobieganie opiera się na korygowaniu czynników ryzyka podejrzewanych o przyczynianie się do powstawania wrzodów. Następujące czynności zmniejszają ryzyko omawianego problemu:

  • odpowiednie zarządzanie fermą – zmniejszenie zagęszczenia w kojcach, poprawa wentylacji, zmiana techniki żywienia (zmiana żywienia restrykcyjnego na karmienie do woli),
  • żywienie na mokro,
  • zwiększenie zawartości włókna w paszy,
  • zwiększenie wielkości frakcji cząstek paszy,
  • zastąpienie paszy granulowanej sypką.
Co zrobić, gdy w stadzie stwierdza się przypadki wrzodów żołądka?

Świnie podejrzane o wrzody powinny zostać oddzielone od stada. W przypadku bladości lub anemii leczenie może obejmować witaminę K i leki krwiotwórcze, chociaż skuteczność leczenia jest wątpliwa. Dostęp do włókna czasami pomaga w powrocie do zdrowia. Wyniki przeprowadzonych obserwacji dowodzą, że ulgę może przynieść stosowanie maślanu. Wykazano, że sól kwasu masłowego skutecznie chronił tkanki żołądka[9] poprzez mechanizmy antyoksydacyjne i przeciwzapalne oraz poprzez wzmocnienie mechanizmów obronnych błony śluzowej[10].

Dlatego w przypadku stad, w których stwierdza się problem wrzodów żołądka zaleca się:

Butifour NC

nieotoczkowany maślan wapnia (sól wapniowa kwasu masłowego), pozwalający wzbogacić dietę w kwas masłowy bez jednoczesnego podnoszenia spożycia sodu

Koncentracja maślanu wapnia: >94%

Dawka: 400-750 g/1 t paszy

WAŻNE: sól kwasu masłowego ma wyraźny zapach, który reguluje apetyt i spożycie pokarmu. Co jest istotne biorąc pod uwagę, że zaprzestanie pobierania paszy (np. przy braku apetytu) może prowadzić do wrzodów. Dlatego sugeruje się, że stosowanie nieotoczkowanego maślanu wapnia jako stymulatora apetytu może zmniejszyć ryzyko wrzodów żołądka. Co więcej, wykazano, że podawanie lochom (jedna z grup najbardziej narażonych na wrzody żołądka) środka pobudzającego apetyt może poprawić jednorodność miotu.

[1] Robertson I. D., Accioly J. M., Moore K. M., Driesen S. J., Pethick D. W., Hampson D. J. 2002. Risk factors for gastric ulcers in Australian pigs at slaughter. Preventive Veterinary Medicine, 53: 293-303; [2] de Oliveira S. J., Bernardi R. T., Vogt F. I., Scartezzini M., Hepp D.,. Lunge V. R. 2010. Gastric ulcers in fattening pigs: isolation of Arcobacter spp. from stomachs with different severity of lesions. Acta Scientiae Veterinari, 38: 351-356; [3] Swaby H., Gregory N. G. 2012. A note on the frequency of gastric ulcers detected during post-mortem examination at a pig abattoir. Meat Science, 90: 269-271; [4] Krepelková Z., Novotný J., Bárdová K., Link R., Csörgö A. 2024. Gastric ulcers in pigs – A review. Folia Veterinaria, 68(2): 33-42; [5] De Witte C., Devriendt B., Flahou B., Bosschem I., Ducatelle R., Smet A., et al., 2017: Helicobacter suis induces changes in gastric inflammation and acid secretion markers in pigs of different ages. Vet. Res. 48: 34; [6] De Witte C., Ducatelle R., Haesecbrouk F. 2018: The role of infectious agents in the development of porcine gastric ulceration. Vet. J., 236, 56–61; [7] Haesebrouck F., Pasmans F., Flahou B., Chiers K., Baele M., Meyns T., et al., 2009: Gastric helicobacters in domestic animals and nonhuman primates and their significance for human health. Clin. Microbiol. Rev., 22: 202–223; [8] Gottardo F., Scollo A., Contiero B., Bottacini M., Mazzoni C., Edwards S. A. 2017. Prevalence and risk factors for gastric ulceration in pigs slaughtered at 170 kg. Animal 11(11): 2010-2018; [9] Elnozahi N. A., Said E. A., Bistawroos A. E., Alyb R. G. 2020. Effect of sodium butyrate on gastric ulcer aggravation and hepatic injury inflicted by bile duct ligation in rats. Saudi Pharm J. 28(6): 675–682; [10] Liu J., Wang F., Luo H., Liu A., Li K., Li C., Yo J. 2016. Protective effect of butyrate against ethanol-induced gastric ulcers in mice by promoting the anti-inflammatory, anti-oxidant and mucosal defense mechanisms. Int Immunopharmacol 30: 179-187.