Kryptosporydioza
Zakaźna biegunka cieląt wywoływana przez enteropatogeny jest stałym problemem hodowców bydła na całym świecie. Biegunkę powodują patogeny, takie jak rotawirus A i koronawirus, bakterie Escherichia coli i Salmonella spp. oraz pierwotniaki Cryptosporidium spp.
Powszechność kryptosporydiozy
Najczęstszym czynnikiem chorobotwórczym zidentyfikowanym u cieląt jest Cryptosporidium spp. Wywoływana przez drobnoustrój choroba – kryptosporydioza została po raz pierwszy odnotowana u bydła we wczesnych latach 70-tych[1]. Uważana jest ona za chorobę endemiczną w skali światowej, z częstością występowania Cryptosporidium w próbkach kału od 13% do 93% u europejskiego bydła[2]. Istnieje około 40 gatunków z rodzaju Cryptosporidium, z których min. 4 występują u bydła. C. bovis, C. andersoni i C. ryanae zostały zidentyfikowane w kale cieląt starszych niż 2 miesiące, ich patogenność jest niska. Tymczasem C. parvum jest powszechnie izolowany u cieląt młodszych niż 3 tygodnie.
Kryptosporydioza a straty ekonomiczne gospodarstwa
- Mimo że Cryptosporidium parvum po raz pierwszy opisano w 1907 r., do dziś choroba, którą wywołuje jest powodem poważnych strat ekonomicznych hodowców. Są one efektem zwiększonych wydatków na diagnostyką weterynaryjną i leki.
Kryptosporydioza wymaga zwiększonego nakładu pracy. Jest ona związana ze zmniejszonym tempem wzrostu cieląt. Szacuje się, że straty wynikające z zachorowania na kryptosporydiozę wynoszą ok. 40 euro[3] (ok. 165-170 zł)/1 cielę.
Objawy kryptosporydiozy
Cielęta z kryptosporydiozą zwykle mają łagodną lub umiarkowaną biegunkę. Kał chorych zwierząt jest żółty lub blady, wodnisty, zawiera śluz. Choroba może powodować jadłowstręt, znaczną utratę masy ciała, apatię, odwodnienie. Śmiertelność cieląt jest niska; ewentualne upadki mogą wynikać z niedożywienia w wieku 3-4 tygodni. W wyniku choroby dochodzi do skrócenia kosmków jelitowych, przez co zmniejsza się powierzchnia chłonna jelit.
Kryptosporydioza – dlaczego trudno ją pokonać?
Pasożyt jest trudny do usunięcia ze środowiska, ponieważ oocysty mają twardą powłokę zewnętrzną, umożliwiającą pasożytowi:
(1) przetrwanie przez długi czas – może pozostać żywotny przez ok. 1,5 roku[4],
(2) wytrzymywanie szerokiego zakresu temperatur (od -22°C do 60°C),
(3) odporność na działanie wielu środków dezynfekujących.
Oocysty Cryptosporidium są przenoszone drogą fekalno-oralną, bezpośrednio przez kontakt z kałem zakażonych żywicieli lub pośrednio przez skażone środowisko lub spożycie skażonej żywności lub wody. Połknięte zarodnikujące oocysty uwalniają 4 sporozoity, które atakują komórki nabłonkowe żywiciela i przekształcają się w trofozoity, a następnie przechodzą rozmnażanie bezpłciowe i płciowe, w wyniku czego powstają zarówno oocysty cienko-, jak i grubościenne. Cienkościenne oocysty samoczynnie infekują komórki nabłonka, a grubościenne oocysty są wydalane z kałem żywiciela.
Dawka zakaźna dla cieląt może wynosić zaledwie 17 oocyst[5], co sprawia, że bardzo trudno jest kontrolować ryzyko infekcji pasożytem w gospodarstwie. Biegunka pojawia się zwykle około 3-4 dni po spożyciu oocyst i utrzymuje się przez około 1-2 tygodnie. Wydalanie oocyst występuje między 4 a 12 dniem po zakażeniu, choć może się różnić w zależności od początkowej dawki prowokacyjnej[6].
Profilaktyka, leczenie w walce z kryptosporydiozą
Niestety, dostępnych jest stosunkowo niewiele narzędzi do zwalczania kryptosporydiozy bydła (brak szczepionki), a wiedza na temat interakcji między żywicielem a patogenem u bydła jest również bardzo ograniczona[7].
Kluczowe znaczenie ma zapewnienie zwierzętom odpowiednich warunków środowiskowych, zaczynając od porodu w czystym miejscu w oborze. Cielęta powinny być trzymane oddzielnie przez min. pierwsze 2 tygodnie życia, z zachowaniem ścisłej higieny podczas karmienia. Osobniki z biegunką powinny być odizolowane od zdrowych osesków podczas trwania biegunki i przez kilka dni po wyzdrowieniu.
W profilaktyce kryptosporydiozy duże znaczenie ma zastosowanie odpowiednich dodatków, wspierających organizm oseska, takich jak:
dawka: 10 g/szt./ dzień przez min. 4 tygodnie (jako dodatek do preparatu mlekozastępczego, CJki, musli
PROFILAKTYKA SIĘ OPŁACA.
Zastosowanie takiego rozwiązania jest nawet kilkanaście razy tańsze niż koszt lecenia, opieki weterynaryjnej, zwiększonych nakładów pracy.
W przypadku cieląt, które przeszły kryptosporydiozę – w celu odbudowania kosmków jelitowych, które ulegają atrofii na skutek choroby, zaleca się otoczkowany maślan wapnia, który znaleźć można w:
dawka: 2 kg/1 t preparatu mlekozastępczego, CJki, musli
(podawać maksymalnie do 3. miesiąca życia)
[1] Panciera R. J., Thomassen R. W., Garner F. M. 1971. Cryptosporidial infection in a calf. Vet Pathol 8: 479–484. [2] Buchanan R., Matechou E., Katzer F., Tsaousis A. D., Farré M. 2024. Global Prevalence of Cryptosporidium Infections in Cattle and C. parvum genotype distribution: A Meta-Analysis. [3] Roblin M. i in. 2023. Study of the economic impact of cryptosporidiosis in calves after implementing good practices to manage the disease on dairy farms in Belgium, France, and the Netherlands. Current Research in Parasitology & Vector-Borne Diseases 4. [4] Barrick R. S., Mohammed H. Q., White M. E., Bryant R. B. 2003. Factors associated with the likelihood of Giardia and Cryptosporidium spp. in soil from dairy farms. Journal of Dairy Science 86: 784–791. [5] Zambrinski J. A., Nydam D. V., Wilcox Z. J., Bowman D. D., Mohammed H. O., Liotta J. L. 2013. Cryptosporidium parvum: determination of ID50 and the dose-response relationship in experimentally challenged dairy calves. Vet. Parasitol. 197:104–112. [6] Zambriski J. A., Nydam D. V., Bowman D. D., Bellosa M. L., Burton A. J., Linden T. C., Liotta J. L., Ollivett T. L., Tondello-Martins L., Mohammed H. O. 2013. Description of fecal shedding of Cryptosporidium parvum oocysts in experimentally challenged dairy calves. Parasitol Res 112:1247–1254. [7] Thomas S., Hamilton C.A., Hope J. C., Katzer F., Mabbott N. A., Morrison L. J., Innes E. A. 2017. Bovine cryptosporidiosis: impact, host-parasite interaction and control strategies. Veterinary Research 48(42).