STŁUSZCZONA WĄTROBA U KRÓW
Stłuszczenie wątroby definiuje się jako nagromadzenie tłuszczu (głównie triacylogliceroli) w komórkach wątroby. Są one tworzone przez długołańcuchowe kwasy tłuszczowe początkowo uwalniane z tkanki tłuszczowej, a następnie wchłaniane przez wątrobę.
W zależności od zawartości tłuszczu w wątrobie stan ten jest klasyfikowany jako łagodne, umiarkowane lub ciężkie stłuszczenie wątroby.
Skutki stłuszczenia wątroby
Stłuszczenie wątroby może prowadzić do:
- zapalenia macicy,
- mastitis,
- ketozy (ponieważ stłuszczenie wątroby zmniejsza dostępność glukozy),
- zatrzymania łożyska.
Zarówno w okresie okołoporodowym, jak i we wczesnym okresie poporodowym, stłuszczenie wątroby jest silnie związane z przemieszczeniem trawieńca, obniżoną odpowiedzią immunologiczną, zwiększoną podatnością na kulawizny.
Wraz z uszkodzeniem wątroby spowodowanym naciekami tłuszczowymi zmienia się aktywność enzymów wątrobowych. AST jest najbardziej czułym wskaźnikiem stanu wątroby w okresie przejściowym. Wzrost aktywności AST we wczesnej laktacji wskazują na problemy metaboliczne i stłuszczenie wątroby spowodowane mobilizacją tkanki tłuszczowej.
Jednym z wielu skutków upośledzenia funkcji wątroby jest spadek poziomu albumin (białko produkowane przez wątrobę, ich ilość we krwi odzwierciedla czynność tego narządu) w surowicy. Wykazano, że niski poziom albumin w surowicy i zmniejszony metabolizm steroidów płciowych w wątrobie są związane ze zmniejszoną płodnością u krów cierpiących na zespół stłuszczonej wątroby.
Czynniki zaangażowane w patogenezę zespołu stłuszczonej wątroby
Czynniki te obejmują:
- karmienie krów nadmiarem energii w późnym okresie laktacji i/lub w okresie zasuszenia,
- mobilizację dużych ilości zmagazynowanego tłuszczu w celu wsparcia wysokiej produkcji mleka we wczesnej laktacji,
- zmniejszone spożycie paszy przez krowy, które są zbyt tłuste.
Może również występować dziedziczna tendencja do rozwoju stłuszczenia wątroby.
Występowanie
Stłuszczenie wątroby jest zwykle problemem stadnym. Jest ono powszechnie obserwowane u wysokowydajnych krów mlecznych, zwłaszcza tych, które są trzymane luzem. Taki system utrzymania sprzyja stosowaniu dawki żywieniowej niedopasowanej do potrzeb krów, co jest ważnym czynnikiem zwiększającym ryzyko stłuszczenia wątroby
Straty ekonomiczne
Straty ekonomiczne związane z zespołem stłuszczonej wątroby mogą być znaczne, zwłaszcza w sytuacji, w której dotknięta jest nim duża liczba krów. Obejmują one straty:
- finansowe wynikające ze zmniejszonej produkcji mleka,
- ponoszone przy okazji kolejnych prób zacielenia krowy,
- ponoszone na opiekę weterynaryjną w przypadku problemów okołoporodowych.
Co zrobić, gdy w stadzie krów pojawia się problem stłuszczenia wątroby?
Po zdiagnozowaniu problemu z metabolizmem tłuszczu, najlepszym „lekarstwem” jest zapobieganie przyszłym przypadkom. W tym celu najlepiej jest zmodyfikować sposób żywienia krów, a także to, czym są karmione.
Podział stada na grupy żywieniowe jest bardzo ważny. Jałówki hodowlane, krowy zasuszone, krowy wysokowydajne i krowy w późnej laktacji powinny być karmione dawkami o składzie dopasowanym do potrzeb. W większości przypadków separacja będzie fizyczna, w postaci ogrodzeń i kojców, ale w niektórych gospodarstwach mlecznych może ona obejmować stosowanie nowszych systemów żywienia, takich jak te, które są kontrolowane przez jednostkę sygnalizacyjną noszoną na szyi krowy. Dopasowanie dawki żywieniowej do stanu fizjologicznego, wieku, fazy laktacji jest najważniejszym krokiem, jeśli chcemy w pełni wykorzystać potencjał stada.
Na szczególną uwagę zasługują krowy w grupach nielaktacyjnych, których żywienie najbardziej odbiega od tego proponowanego krowom w laktacji. Jeśli w stadzie występuje stłuszczenie wątroby, warto zwrócić uwagę na okres zasuszenia, w którym krowy uzupełniają zapasy w organizmie i przygotowują się do następnej laktacji. Za optymalny uważany jest 60-dniowy okres zasuszenia. Dłuższe okresy zasuszenia są nieefektywne i mogą powodować nadwagę u krów. Krowy zasuszone mogą być utrzymywane na stosunkowo niskoenergetycznych, niskobiałkowych paszach aż do ostatnich kilku tygodni ciąży.
Fundamentalne znaczenie ma skład dawki żywieniowej, nie tylko jej ilość. Analizując skład dawki żywieniowej krów, warto poddać ocenie nie tylko poziom energii czy białka. Chcąc zmniejszyć ryzyko stłuszczenia wątroby należy zwrócić uwagę na poziom niacyny w stosowanych paszach. Niacyna jest syntetyzowana przez mikroflorę w żwaczu przeżuwaczy. Jednak wyniki przeprowadzonych do tej pory badań sugerują, że mikrobiologiczna produkcja niacyny może nie być wystarczająca dla potrzeb wysokowydajnych krów. Dlatego dobrze o niej pamiętać i znać jej właściwości.
Niacyna jest witaminą z grupy B, która:
- jest wymagana do utrzymania metabolizmu komórkowego,
- zmniejsza ryzyko skutków stresu cieplnego (wywołuje reakcje rozszerzające naczynia krwionośne, które mogą być korzystne dla krów w stresie cieplnym),
- obniża stężenie nieestryfikowanych kwasów tłuszczowych (ang. nonesterified fatty acid, NEFA) w osoczu po porodzie – podwyższone stężenie NEFA w osoczu prowadzi do akumulacji glicerolu w mięśniach i wątrobie, jest związane z obniżonym przyjmowaniem paszy oraz zaburzeniami metabolicznymi[1].
- zmniejsza stężenie ketonów we krwi,
- może zwiększać stężenie propionianu, który wykorzystywany jest do syntezy glukozy (źródło łatwo dostępnej energii),
- zmniejsza stężenie maślanu w płynie żwacza – w przypadku nadmiernej obecności maślanu, powstaje duża ilość beta-hydroksymaślanu (ciała ketonowe – źródło energii w momencie, gdy poziom glukozy we krwi jest niski), który jest uwalniany do krążenia, powodując ketozę.
W związku z powyższym suplementacja niacyną w ilości około 6-12 gramów na zwierzę dziennie przez pierwsze 60-100 dni laktacji może być korzystna dla zdrowia, wydajności[2].
Wsparcie dla wątroby o udowodnionym działaniu
Wraz z postępem genetycznym rosną potrzeby krów, dlatego wymagają one dodatkowego wsparcia. Sposobem na uniknięcie stłuszczenia wątroby jest wdrożenie dodatków, które będą wspomagały funkcjonowanie narządu. Takie właściwości posiadają wybrane fitobiotyki, których dawkowanie nie jest ograniczone przez istniejące obostrzenia i których działanie jest zdecydowanie szersze niż poszczególnych witamin. Odpowiednio skomponowane fitobiotyki wspierają wątrobę, i pozwalają uniknąć schorzeń, objawów, które mogą być konsekwencją stłuszczenia.
Dodatkiem o takich właściwościach, potwierdzonych przez hodowców jest: Herb-All Liver. Dzięki temu, że wspiera metabolizm tłuszczu niweluje problem stłuszczenia wątroby.