Stres wywołany zimnem (Cold Stress)

Jednym z kluczowych stresorów środowiskowych, które wpływają na wyniki produkcyjne drobiu, jest długotrwałe oddziaływanie zbyt wysokich lub zbyt niskich temperatur.

Co roku, szczególnie w okresie letnim, hodowcy mierzą się ze stresem cieplnym.

Jednak równie ważnym, a często pomijanym problemem jest stres wywołany niską temperaturą (cold stress, CS). Gdy temperatura otoczenia spada poniżej 18°C, organizm ptaka może mieć trudność z utrzymaniem prawidłowej termoregulacji.

Szczególnie narażone na zimno są młode pisklęta, których mechanizmy termoregulacyjne nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Pisklęta powyżej 6. dnia życia mogą tolerować temperaturę 4°C nawet przez 24 godziny, natomiast nowo wyklute, 2-dniowe pisklęta nie są w stanie utrzymać stałej temperatury ciała nawet przy ekspozycji na chłód na poziomie około 20°C.

Poniższy tekst pozwoli odpowiedzieć na pytanie – na co zwrócić uwagę przy komponowaniu mieszanki paszowej dla drobiu na okres najniższych – zimowych temperatur?

Zmiany metaboliczne i oksydacyjne:

Zwiększone zużycie tlenu przez organizm ptaka.
Zmiany w procesach produkcji energii, w tym wzrost produkcji ATP.
Wzmożona produkcja reaktywnych form tlenu (ROS).
Występowanie stresu oksydacyjnego.
Zaburzenie równowagi między mechanizmami oksydacyjnymi a antyoksydacyjnymi.
Obniżenie aktywności enzymów antyoksydacyjnych.
Spadek poziomu nieenzymatycznych przeciwutleniaczy.
Utlenianie białek i nasilona peroksydacja lipidów.
U rosnących kurcząt: mitochondria mięśni szkieletowych zużywają więcej tlenu i produkują więcej ATP niż przy temperaturze komfortu.

Wpływ zimna na układ odpornościowy:

Podwyższony stosunek heterofile/limfocyty (H/L) – marker stresu.
Osłabienie odporności ogólnej.
Zaburzenia hormonalne, m.in. wpływ na poziom trójjodotyroniny (T3).

Negatywny wpływ na przewód pokarmowy:

Wyraźne obniżenie wysokości kosmków jelita czczego.
Pogorszenie integralności bariery jelitowej.
Zmniejszona zdolność wchłaniania składników odżywczych.
Po 72 godzinach ekspozycji na zimno: znaczący wzrost poziomu endotoksyn we krwi.

Konsekwencje niskiej temperatury dla wzrostu, zdrowia i jakości produktów drobiowych

Stres wywołany niską temperaturą ma istotny, negatywny wpływ na wyniki produkcyjne drobiu. Badania wykazały, że utrzymywanie rosnących kurcząt w wieku 21–41 dni w temperaturze 15,5°C prowadzi do wyraźnego wzrostu pobrania paszy, pogorszenia współczynnika FCR oraz zwiększonej śmiertelności. W warunkach zimna tempo wzrostu ptaków spada, ponieważ składniki odżywcze są przekierowywane na procesy termoregulacji, a nie na budowę tkanek.

Niska temperatura wpływa również na jakość mięsa brojlerów. Ekspozycja na zimno powoduje wzrost pH mięśni oraz ich ciemnienie, co obniża wartość technologiczna tuszy. Udowodniono także, że chłód podczas transportu prowadzi do większych ubytków masy ciała żywych ptaków.

Kolejnym skutkiem stresu zimna jest obniżenie poziomu glukozy we krwi, co wskazuje na zaburzenia metaboliczne występujące u ptaków narażonych na niską temperaturę. Dodatkowo stwierdzono, że temperatura otoczenia poniżej 16°C pogarsza wyniki produkcyjne kur nieśnych – obniża produkcję jaj, ich masę oraz jakość.

Żywienie jako kluczowy element ochrony ptaków przed stresem zimna

1. Wyższa zawartość lizyny
Brojlery utrzymywane w niskich temperaturach uzyskują lepsze przyrosty masy ciała, gdy ich dieta zawiera wyższą ilość lizyny. Aminokwas ten wspiera rozwój mięśni oraz zwiększa efektywność wykorzystania paszy w warunkach zimna.

2. Selen i witamina E
Selen i witamina E chronią organizm ptaków przed stresem oksydacyjnym, który nasila się podczas ekspozycji na niską temperaturę. Suplementacja witaminy E zmniejsza śmiertelność związaną z wodobrzuszem, szczególnie częstym u szybko rosnących brojlerów.

3. Glutamina (Gln)
Wczesne hartowanie brojlerów połączone z suplementacją glutaminy pomaga utrzymać równowagę energetyczną w czasie stresu zimna. Glutamina wzmacnia odporność oraz wspiera regenerację komórek jelitowych.

4. Dodatki roślinne
Czosnek (Allium sativum) i ostra papryka chili (Capsicum annuum) wzmacniają odporność kur na niską temperaturę. Jednocześnie poprawiają produktywność ptaków oraz jakość jaj u niosek.

Ważne! Stres wywołany niską temperaturą negatywnie wpływa na morfometrię jelit brojlerów. W praktyce oznacza to skrócenie kosmków jelitowych, które prowadzi do zmniejszenia powierzchni wchłaniania i ogranicza wykorzystanie składników odżywczych z paszy. Aby zminimalizować skutki zimna, w żywieniu ptaków stosuje się jednocześnie kilka strategii, takich jak dodatki przeciwutleniające, wspierające funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

Szczególne znaczenie ma maślan, czyli kluczowy metabolit fermentacji niestrawionych węglowodanów. Sole kwasu masłowego są powszechnie wykorzystywane w produkcji drobiarskiej jako alternatywa dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu.

W badaniach potwierdzono, że maślan poprawia tempo wzrostu piskląt dzięki korzystnemu wpływowi na morfologię jelit, a jego forma otoczkowana dodatkowo modyfikuje mikrobiom jelitowy brojlerów, wspierając zdrowie i odporność gospodarza.

Wskazuje się również, że sole kwasu masłowego uczestniczą w procesach energetycznych enterocytów, co może wspierać ich funkcjonowanie w okresach zwiększonego zapotrzebowania związanych z termoregulacją. Dzięki temu Butifour CCB może pomóc ograniczyć negatywny wpływ stresu wywołanego zimnem – zarówno pod kątem gorszego wykorzystania paszy, jak i osłabienia odporności, które często towarzyszą niskim temperaturom.

Takie podejście wpisuje się w aktualne strategie wspierania ptaków w okresach środowiskowych wyzwań, gdzie kluczowe jest utrzymanie integralności bariery jelitowej, odpowiedniej pracy układu odpornościowego oraz stabilności procesów metabolicznych.