KOKCYDIOZA
Kokcydioza bydła jest chorobą przewodu pokarmowego związaną z pierwotniakami z rodzaju Eimeria. Na całym świecie w odchodach bydła zidentyfikowano ponad 20 gatunków Eimeria spp, spośród których E. zuernii i E. bovis (stwierdzane głównie w całorocznym systemie alkierzowym) są dwiema najczęstszymi przyczynami klinicznej kokcydiozy. Rzadziej przyczyną tej choroby jest E. alabamensis (dominuje u bydła mającego dostęp do pastwiska).
Objawy kokcydiozy
W zakażeniach podostrych głównym objawem klinicznym jest miękki lub luźny kał, można go stwierdzić 16-23 dni po zakażeniu E. bovis i E. zuernii, lub 3-4 dni po zakażeniu E. alabamensis.
W sytuacji inwazji E. zuernii i E. bovis można obserwować wodnisty kał z domieszkami krwi, tymczasem E. alabamensis prowadzi do występowania wodnistej biegunki bez krwi.
Kokcydioza objawia się też jadłowstrętem, osłabieniem, odwodnieniem, co może prowadzić do śmierci, zwłaszcza jeśli leczenie jest opóźnione.
- Subkliniczne infekcje, które z definicji nie dają widocznych objawów choroby, są powszechne u młodego bydła; mogą zmniejszać tempo wzrostu i prowadzić do słabego wykorzystania paszy. Wykazano, że aż 95% wszystkich strat spowodowanych kokcydiozą wynika z objawów subklinicznych [1].
Grupy najbardziej wrażliwe na zachorowanie
Kokcydioza zwykle dotyka zwierzęta w wieku poniżej jednego roku. Zakażenie kliniczne występuje u cieląt w wieku około 1-2 miesięcy. Kokcydiozy nie diagnozuje się w pierwszych 3 tygodniach życia, co odróżnia ją od kryptosporydiozy. Chorobę obserwuje się też u roczniaków i dorosłych sztuk (zwykle bezobjawowi nosiciele).
Kokcydioza jest poważnym problemem u zwierząt trzymanych w zamknięciu, w warunkach intensywnej hodowli. Jest bardziej powszechna u zwierząt trzymanych w budynkach niż u tych na pastwiskach.
Kokcydioza w wielu krajach występuje przez cały rok, ale istnieje pewna sezonowość – najwięcej przypadków diagnozuje się wczesną wiosną i wczesną jesienią. Eimeria „lubi” pomieszczenia, w których jest wilgotno i ciepło.
Czynniki sprzyjające infekcji
Infekcja jest przenoszona poprzez spożycie zarodnikujących oocyst głównie poprzez lizanie skażonych powierzchni. Choroba wynika z nieoptymalnego poziomu higieny, znacznego zagęszczenia zwierząt. Za zwiększone ryzyko zachorowania odpowiadają sytuacje stresogenne, takie jak odsadzenie. Nasilenie choroby klinicznej zależy od liczby zarodnikujących oocyst (im ich więcej, tym cięższy przebieg choroby).
Straty ekonomiczne
Pasożyt ten powoduje ogromne straty ekonomiczne, co wynika z jego wpływu na zwierzę. Pojedyncza połknięta oocysta rozwija się w tysiące nowych pasożytów, z których każdy niszczy komórkę nabłonka, w której rośnie, powodując bardzo poważne uszkodzenia.
Pierwotniak, o którym mowa niszczy wyściółkę jelita, prowadzi do anemii i zwiększonej podatności na inne choroby.
Oszacowano, że kokcydioza kosztuje hodowców bydła do 400 mln dolarów rocznie utraconych zysków z przyczyn objawów klinicznych[2]. W Wielkiej Brytanii straty spowodowane skutkami podklinicznej kokcydiozy u bydła mlecznego wahają się od 24 do 59 funtów/szt. (czyli ok 120-300 zł)[3].
Profilaktyka
Diagnozę choroby można postawić na podstawie objawów i historii choroby w stadzie. W potwierdzeniu diagnozy kokcydiozy mogą pomóc badania kału pozwalające na wykrycie oocyst. Aby chronić rentowność stada, kluczowe znaczenie ma leczenie cieląt przed wystąpieniem objawów klinicznych.
Ze względu na wielkość strat finansowych ponoszonych przez hodowcę zmagającego się z kokcydiozą najważniejsze jest jednak skuteczne zapobieganie chorobie. Istotne jest zapewnienie zwierzętom odpowiednich warunków środowiskowych. Higiena to podstawa. W drodze do celu jakim jest zdrowe i wydajne stado, może pomóc zastosowanie odpowiednich dodatków paszowych o właściwościach przeciwpierwotniakowych, m.in.:
Roślinny dodatek o udowodnionych działaniu
Dawka: 10 g/szt./ dzień
Okres stosowania: podawać przez min. 4 tygodnie (jako dodatek do preparatu mlekozastępczego, paszy Starter)
[1] Maas J. 2007. Coccidiosis in cattle. UCD Vet Views. Carlifornia Cattlemen’s Magazine; [2] Jolley W. R., Bardsley K. D. 2006. Ruminant coccidiosis. Veterinary Clinics: Food Animal Practice, 22 (3): 613-621; [3] Taylor M. 2016. Approaches to helping farmers reduce losses from coccidiosis. Veterinary Times, 46 (31), 14-16.